Music as music should be…. Denk ik op deze druilerige, saaie dinsdagmorgen in Arnhem. Youtube kent mijn voorkeuren en leidt mij naar de “Troubadour” in Hollywood, CA, USA. Een club die opende in het jaar waarin ik ben geboren, waar vele grote namen zijn begonnen. Aan de andere kant van de USA heb je in New York City The Bitter End. Ook daar hebben alle groten gespeeld. Ooit was ik daar.
Nog maar een paar dagen geleden was er een Neil Young tribute in de “Troubadour”. Anderen spelen Neil Young songs. De mooiste van allemaal, zoals After the Goldrush en Look out for my love. En nog veel meer.
Neil komt niet naar Europa dit jaar. Heeft ie niet genoeg kaartjes verkocht? Wordt hij ouder? Zou hij de States niet meer in mogen onder Trump als Canadees met een Amerikaans paspoort? Ik weet het niet. Voor het eerst had ik nog geen kaartjes gekocht. Ik heb het concert in Monchengladbach nog in mijn hoofd. Dat wil ik graag zo houden. Mooier kan het niet worden.
Toch wel. Daar op 31 januari in de “Troubadour” in Hollywoord. De mooiste songs van Neil als Tribute. Hoogtepunt is de song “Ohio” over de dood van demonstratanten in Ohio, lang geleden. Minnesota maakt dat deze song actueler is dan ooit! Zoals Chris Pierce zegt bij de introductie van Southern Man: Don’t be afraid.
Zou muziek de States kunnen redden?
Matthijs van Nieuwkerk zou zeggen: Gaat dat zien, gaat dat zien!
Ook al ben ik van GroenLinks, je weet wel die partij die zo extreem is dat de VVD er niet mee wil regeren, ik ben wel blij met dit kabinet. De toon is beter, ze willen wat samen doen en de accenten zijn iets minder rechts. Veel slechter dan het vorige kabinet kon ook niet. Toch valt er nog wel wat te halen voor GroenLinks PvdA als het gaat om de sociale zekerheid en de zorg. Ik verbaas me vaak over de discussies die plaatsvinden over de zorg naar aanleiding van zo’n regeerakkoord. Ik wil er hier drie bespreken:
1. Het effect van de eigen bijdrage in de zorg.
2. Het effect van de vergrijzing op de zorgkosten.
3. Het effect van de ontwikkeling van geneesmiddelen op de kosten van de zorg.
De discussie over de eigen bijdrage in de zorg is geen discussie over zorg. Het gaat over inkomenspolitiek. De zorgkosten moeten toch worden betaald. Dat kan deels door een eigen bijdrage en voor de rest wordt dat veelal betaald middels een percentage op het inkomen. Voor de lage inkomens is de eigen bijdrage een veel hoger deel van het inkomen dan voor de hoge inkomens. Het gaat immers om een vast bedrag per jaar. Het kost veel administratieve rompslomp bij de verzekeraars. Of de eigen bijdrage effect heeft op de zorgkosten is zeer de vraag. Als je ziek bent, dan ga je naar de dokter, wat het ook kost. Mijn voorstel is het loskoppelen van de eigen bijdrage van de zorgdiscussie en overbrengen naar sociale zaken en de inkomensplaatjes. Scheelt een boel ruis.
Het effect van de vergrijzing op de zorgkosten is anders dan wordt bedacht. Natuurlijk worden mensen ouder, leven ze langer, waardoor ze langer zorg nodig hebben. Ze betalen ook langer premie. Het effect is echter anders. Een mens gebruikt veel zorg in het eerste levensjaar. Bij de geboorte en het jaar daarna is vaak veel specialistische zorg nodig. Ook bij de ontwikkeling van een kind. Daarna volgt een lange periode van een lage zorgconsumptie. Immers, je leeft, bent gezond, doet dingen en gaat maar door. Totdat je oud bent. Dan nemen de problemen toe. De laatste tien jaar van je leven kost je de samenleving veel geld. Heel veel geld. Het effect van het ouder worden is niet dat die periode van tien jaar langer wordt. Nee, het effect van de vergrijzing is dat de periode dat je gezond bent en meebetaalt aan al die zorgkosten langer wordt. Met andere woorden: vergrijzing heeft veel minder effect dan we vaak aannemen.
Het effect van geneesmiddelen op de totale zorgkosten is gigantisch. Jaarlijks nemen de kosten van geneesmiddelen met een miljard euro toe. Het percentage ten opzichte van de totale medisch specialistische zorg neemt toe van 3,8% in 2019 naar 7,5% in 2024. (Bron: NZA https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_802735_22/1/) Dat zijn gigantische bedragen en veel groter dan welk effect van de eigen bijdrage dan ook.
Kortom: De eigen bijdrage is een VVD programmapunt: belast de armen en laat de rijken met rust, de vergrijzing is een argument dat veel minder vaak gebruikt moet worden, omdat het effect veel kleiner is dan gedacht en tenslotte: richt de focus op de dure geneesmiddelen. Daar valt nog veel onderzoek te doen naar gebruik. Zo kan er meer onderzoek gedaan worden naar differentiatie van de medicatie bij patiënten. Dat levert geld op, leerde ik in de praktijk.
Ik ben in de jaren vijftig geboren. De tijd van de koude oorlog. Eigenlijk heb ik niets dan goeds meegemaakt in mijn leven. Ja, tot eind jaren tachtig hadden we de dreiging van een kernwapenoorlog, maar na de val van de Muur was er toch enkel voorspoed. De geschiedenis lag achter mij. De oorlog, waar ik veel over gelezen en gehoord heb, over wat er fout ging en wat een ideologie teweeg kan brengen.
Deze jaarwisseling is een kantelpunt. De geschiedenis ligt niet achter ons, maar ontvouwt zich voor onze ogen. We zien met de oorlog in Oekraïne dat onze eigen veiligheid voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog ernstig wordt bedreigd. Ja, er was natuurlijk het IJzeren Gordijn en er waren de invallen in Hongarije en Tsjecho-Slowakije. Bij deze agressieve daad van Rusland stond ik als jochie bij ons voor het huis om te kijken of de Russen er al aankwamen. Dat bleek toen nog niet het geval.
In de jaren zeventig en tachtig was ik fel gekant tegen de plaatsing van nog meer kernwapens. Ik was ervoor dat alle kernwapens de wereld uitgingen, om te beginnen uit Nederland. Dat viel gelukkig samen met de val van Gorbatsjov, waardoor de wapenwedloop kon worden gestopt. In 1990 hadden we een inzamelingsactie: Help de Russen de winter door…. Er zou een tijd van bloei volgen.
MoskouDe Hermitage in Sint Petersburg
Poetin gaf de Russen na 1990 weer smoel aan het begin van de 21ste eeuw. Ik ging met wie ik ben in 2012 naar Moskou en dacht: goed dat het land zich ontwikkelt tot een moderne samenleving. In Sint Peterburg zag ik de link met Nederland, waar de kunstschatten in de Hermitage schitterden als nooit tevoren. Ik ging naar het concert van Ry Cooder in Carré in Amsterdam op het moment dat Medvedev, één van de belangrijkste vazallen van Poetin, de Hermitage in Amsterdam heropende, samen met onze koning Willem Alexander. Ik vergeet dat nooit meer: zoveel veiligheidsmaatregelen.
Het duurde tot 2014. De Russen vielen de Donbas binnen en een paar jaar later De Krim. Toch had ik niet het gevoel dat de geschiedenis veranderde. Zelfs niet in 2022 toen de Russen Kiev probeerden te bereiken. Dat mislukte en een uitputtende oorlog was het gevolg.
Nu op de grens van 2025 en 2026 is het me volstrekt duidelijk. Het is een levensgevaarlijke situatie in Europa. Na de veiligheidsconferentie in München (Zie hier mijn blog daarover), begin dit jaar en de visie van de Amerikanen op hun eigen veiligheid in november is het nu helemaal klaar. Europa moet het zelf doen. Zelf voor zijn economie en mensen zorgen. Zelf de veiligheid op orde brengen. Samen met Canada grenzen we aan de halve Noordpool. Laat die Amerikanen in hun eigen sop gaarkoken. Wat hebben ze daar te zoeken?
In 2026 start een nieuwe fase in de geschiedenis met een zelfbewust, veilig en schoon Europa in 2040. Dan kijken we weer terug.
We staan aan het begin van die geschiedenis.
30 december 2025
Foto bovenaan de pagina: De Narva, grensrivier tussen Estland en Rusland, gemaakt op 3 mei 2025
…. in Amsterdam op zomaar een zondagmorgen. Het is prachtig weer, wanneer we aankomen op Amsterdam Centraal. We moeten even doorlopen om om elf uur in de Dominicuskerk aan de Spuistraat te zijn. Dat lukt, omdat de toeristen nog niet wakker zijn. Vandaag is de eerste van drie vieringen in de kerk, waarin filosofie centraal staat. Agnes Grond vertelt over Vandana Shiva. In “De Groene” komt zij uitgebreid aan het woord. Voor en na haar verhaal klinken de klanken van Antoine Oomen, Tom Löwenthal en Bernard Huijbers. De kerk is best vol en ik ben geraakt door de sfeer, de taal en de muziek: op zoek naar waarheid.
Tegen kwart over twaalf zijn de toeristen wakker en banen we ons een weg door de wietlucht langs de coffeeshops naar de bakkerij van Isa Neijmeijer. Ik heb een boek van hem met recepten en bak regelmatig zijn brood na. Het is een eerlijke bakker een echte warme bakker, dagelijks vers op de Nieuwedijk. In de winkel kun je zo in de bakkerij kijken en aan een paar tafeltjes, die altijd vol zijn, kun je het lekkers proeven van wat daar gemaakt wordt. Zo moet het zijn bedoeld in de schepping.
We hobbelen verder door het centrum van Amsterdam over het Rokin, achter de beurs langs richting de Zeedijk. Eind jaren 70 kon je daar niet lopen, vanwege alle junks. Nu lijkt dit verboden terrein, wanneer je geen toerist wilt zijn. Gelukkig zijn we snel bij de Waag en lopen we over de Kloveniersburgwal. Daar heb ik goede herinneringen aan de periode dat ik vrijwilligerswerk deed bij de Regenboog. Op een bankje bij de Stopera aan de Amstel doe ik mijn middagdutje. Het weer is geweldig. Herschapen lopen we door naar het namen monument. Deze keer zoek ik de naam Bromet. Op Laura Bromet heb ik gestemd onlangs bij de Tweede Kamer verkiezingen. De naam Bromet komt voor in drie rijen. Bij de Portugese Synagoge zien we de extra beveiliging in verband met de herdenking van de Kristalnacht. We lopen door. Langs het gebouw van de Joodsche Raad komen we bij de Hermitage.
De Hermitage? Ja dat mag natuurlijk niet in deze tijd van oorlog met Rusland, dus heet het nu H’ART. De samenwerking met de Hermitage in St. Petersburg is gestopt vanwege de sancties en nu werken ze met andere musea samen. Vandaag is de tentoonstelling over het leven en werk van de Roemeense beeldhouwer Brancusi een samenwerking met Centre Pompidou in Parijs. Ik ben fan van Brancusi.
Toen ik net in Arnhem kwam wonen, kocht het Kröller Müller wat ik noem de steen van Brancusi. Het museum is bij ons in de achtertuin. Ik kan niet naar de Hoge Veluwe gaan of ik moet even naar het museum om de steen te zien. Het begin van de wereld, zoals Brancusi de steen heeft genoemd, is onbeschrijfelijk mooi.
… zei Jan Schaefer in 1978. Tien nieuwe steden erbij zegt Rob Jetten, onze nieuwe premier. Ik heb op PvdA Groenlinks gestemd en ben zeer bezorgd over de wisseling van het leiderschap. Wonden moeten geheeld worden. Daarom hieronder:
Gert’s regeerprogramma met als titel “In gelul kun je niet wonen”.
Doortrekken van de spoorlijn van Lelystad naar Emmeloord en Groningen. Nieuwe steden naast Dronten, Emmeloord en Heerenveen.
Schiphol verplaatsen naar een eiland voor de Noordzee: Schiphol at Sea. Een buizenpost van goederen en mensen naar Leiden, Haarlem of Alkmaar. In de Haarlemmermeer kan een grote stad in de hoogte worden gebouwd.
Markermeer niet geheel inpolderen, maar deels. In één van de hoeken een grote stad bouwen, bijvoorbeeld naast Almere.
Herstructurering van defensie vliegvelden en kijken of deze gecentraliseerd kunnen worden. Vrijkomende velden volbouwen met huizen (De Peel, Woensdrecht en/of Twente).
In alle steden op braakliggende percelen in de hoogte bouwen, zoals in Arnhem Presikhaaf gaat gebeuren.
Oplossen van problemen uit het verleden:
Pasmelders uitkopen. Hen is onrecht aangedaan door de overheid. Ze krijgen de keuze stoppen of bio boer worden. Doelsturing in die gebieden en de stikstofuitstoot fors naar beneden bijstellen
Groningen ruiterlijk compenseren en ophouden met zeuren. Als de Shell niet wil, dan gaat de Shell maar weg. NAM= Shell. Shell heeft genoeg verdiend.
Toeslagenaffaire: nu snel en zonder omhaal oplossen.
De asiel keten op orde brengen.
Kernenergie. De oplossingen voor het afvalprobleem en de veiligheid van de centrales is niet gevonden. Dan kun je wel kleine centrales bouwen. Bij mij winnen nog altijd de bezwaren van vroeger. Ik kan me voorstellen dat mijn partij hierin een compromis sluit.
En dan de financiering…
Het gaat hier om grootschalige investeringen. We maken een investeringsfonds, dat projecten financiert dat voldoet aan een aantal uitgangspunten. Dat wordt de motor van de economie. We laten dit niet over aan het bedrijfsleven, maar sturen dit aan door de centrale overheid in Den Haag. Voor goede plannen is altijd geld te vinden, bijvoorbeeld bij Nederlanders met pensioenen. We maken kleine woonunits met huizen voor twee en vier personen. Veel ruimte in de buitenomgeving. De Bijlmer is er niks bij. Er zijn veel slimme methoden om huizen te bouwen. Kijk naar fabrieken in Heerenveen en Vroomshoop.
Ik denk aan een twee sporen beleid. Snelle oplossingen en oplossingen, die meer dan twintig jaar kosten. Kortom tijd voor een nieuwe nota ruimtelijke ordening.
Nederland is één grote metropool met groene enclaves. Met een beetje geluk kan dit plan voor kerst klaar zijn.
Ik vrees dat de boeren de trekker al gestart hebben.
Dat bedenk ik me, terwijl ik de peilingwijzer van Tom Louwerse van gisteren analyseer. Welke coalities zijn mogelijk? Hoe zit het met de machtsvraag? Het lijken dramatische verkiezingen te worden wanneer een uitslag volgt conform deze peilingen. Een paar punten.
Kijk je over de jaren heen dan zie je helemaal niet zoveel verschil in de blokken links, midden, rechts en extreemrechts. Er is een verschuiving van rechts naar extreemrechts. Dat is zeer zorgelijk en dan tel ik de VVD mee als rechts en niet als extreemrechts. Ik kan het niet verkroppen dat één op de drie mensen die ik spreek extreemrechts stemt. Daar word ik beroerd van. Komt de VVD op haar schreden terug en wordt ze weer een normale bestuurderspartij, dan kun je Nederland weer besturen.
Links is veel te principieel. Tel ik links bij elkaar op dan kom ik op 56 zetels over 9 partijen. Zo wordt links nooit een machtsfactor. PvdA en GroenLinks hadden samen 17 zetels en gaan nu naar, zo lijkt het, 23 zetels. Dat is echt minder dan gedacht. Ik hoopte dat we naar 30 zetels zouden gaan. Dan zou de fusie echt effect hebben gehad. Partij voor de Dieren en SP horen in die fusie. Dat scheelt toch een boel. Ook D66 en Volt horen ook bij elkaar. Scheelt ook weer een partij. Ik zie CU ook meer als links dan midden. Die mogen hun eigen niche bewaken.
In het midden lijkt er veel te gebeuren, maar dat valt wel mee. De kortstondige bloei van NSC en BBB heeft veel chaos gebracht en de rust lijkt met Bontebal in het CDA weergekeerd. Echter het CDA ging in de geschiedenis bijna altijd over rechts. Dat lijkt nu haast onmogelijk.
Mijn stemadvies is: Stem op PvdA en GroenLinks dan heb je de meeste kans op een stabiele regering. Wil je dat niet, stem dan op D66, CDA of VVD. Dan clusteren we wat en zijn we van al die kleintjes en extreem rechts af.
Ondertussen moet Nederland naar een kiesdrempel van 5 zetels, 3,33%.
Hoe gaan de dingen… Een collega tuinder overweegt te stoppen met de tuin. Ik zeg: zal ik er tarwe op zetten, dan hoef je voor een kwart van de tuin niets te doen. Ik verwerk de tarwe. Zo gezegd, zo gedaan. Ik zaai wat tarwe in de derde week van maart en ergens in juli heb ik die geoogst. Bij ons thuis droog ik de tarwe in de graanschuur, zodanig dat er geen ongedierte bij komt. Tot zover niets bijzonders.
We gaan dorsen eind augustus. Het is een mooie ochtend en we dorsen bij het pontje van Driel. Allerlei mensen spreken ons aan: fietsers, ouderen en een Turkse meneer uit Erzincan, een plaats waar we volgend jaar stoppen met de trein richting Oost Turkije. Hij woont al jaren in Arnhem, maar is net drie maanden bij zijn familie geweest en vertelt hoe vroeger het graan werd gedorst op het veld bij zijn grootmoeder. Een mooi verhaal.
Mijn collega tuinder gaat zelf ook flink aan de bak met dorsen. Ik ben nogal precies. Ik wil geen tarwe verliezen. Zij is wat radicaler in het selecteren van het graan. En we hebben een gesprek over wat voor de armen is. Mijn moeder was ruimhartig voor de armen. Wat er bleef liggen, dat was voor armen en de dieren des velds, zei ze.
Een paar dagen later komt mijn collega tuinder met deze Wikipedia pagina: https://nl.wikipedia.org/wiki/Aren_lezen Dat moet je even lezen. Er staat een verwijzing naar Deuteronomium 24:
Mijn collega tuinder appt dat ze het treurig vindt dat mensen daarvan moeten bestaan. Dat is ook zo natuurlijk. Maar ik lees ook barmhartigheid en ik vermoed hier de drijfveer van mijn moeder. Het doet me denken aan de Voedselbank anno 2025.
Wat me raakt is de actualiteit van de tekst in Deuteronomium: Vandaag schiet Israël woontorens in Gaza-Stad kapot en maakt ze met de grond gelijk. Ik voel wat er op 7 oktober is gebeurd, maar dit is niet meer om te harden.
Mogen de Palestijnen ook minstens aren lezen? Ze hebben recht op een bestaan en een eigen staat.
Soms win je de slag, maar verlies je de oorlog. Soms lijken sluitende redeneringen aantrekkelijk, maar zijn ze niet sterker dan andere sluitende redeneringen die daarmee in tegenspraak zijn. De ellende van het PvdA/GroenLinks congres dendert nog door mijn hoofd. Het slagveld dat daar is aangericht lijkt voorlopig nog niet te overzien. De mensen vergeten het wel weer zou je denken, zeker na de Amerikaanse bommen van vandaag op Iran. Ik vrees van niet.
Aan wiens kant staan we eigenlijk? Aan de kant van de Ayatollahs, die vrouwen en homo’s onderdrukken, die Houthi’s steunen en Hamas financieren? Iran dat de bommen levert waarmee Rusland Oekraïne bombardeert. Of aan de kant van Israël, de Palestijnse gebieden en Jemen?
Ja, ik ken het staatsrechtelijke principe dat je geen soeverein land aanvalt. Het is allemaal vastgelegd in verdragen na de Tweede Wereldoorlog. Dat Rusland Oekraïne binnenvalt geeft China niet het recht op Taiwan, de VS niet het recht op Groenland en Israël niet het recht om zomaar Iran te bombarderen. Echter de laatste (bijna) vijftig jaar heeft Iran systematisch het bestaansrecht van Israël ontkend. Via bommen, via raketten, via aanslagen als op 7 oktober uitgevoerd door Hamas.
En NEE, ik ben geen fan van Netanyahu. Ik ben fan van Natasha van Weezel, dat de zachte krachten mogen winnen. Dat blijft eeuwig staan. Het platbombarderen van Gaza en daar een resort bouwen, waar de Gazanen kunnen werken vind ik een wanstaltig en verwerpelijk idee. Ik ben geen Trump en Netanyahu adept. Ik wil dat iedereen recht heeft om in vrijheid te leven, zoals geformuleerd in de rechten van de mens. Dat is in Iran, Gaza, deels in Israël niet mogelijk.
De motie Piri mag dan een sluitende redenering hebben, maar de motie is niet evenwichtig. De motie gaat niet over de dreiging van Iran, de dreiging van Hamas, telkens weer, zelfs bij het vrijlaten van dode en levende gijzelaars. De motie Piri ondermijnt het Israëlische recht op zelfverdediging. Bovendien brengt de motie Piri toekomstige coalitievorming in het gedrang en ondergraaft de machtsbasis die de nieuwe samenwerking nodigt heeft om van de grond te komen.
Het is daarom terecht dat Roopram cs. vragen om heroverweging van de motie Piri.
En toen ging het helemaal fout. Het werd een soort voetbalwedstrijd. Een soort eerste wedstrijd in de voorronde van de Champions league. Een slechte wedstrijd waarbij de supporters van de ene groep geen respect hadden voor de supporters van de andere groep. De ene groep juichte en de andere voelde zich letterlijk uit het veld geslagen. Het leek alsof de slag was gewonnen. Helaas werd de oorlog verloren. Ik aanschouwde een drama.
Het is zeer triest dat het congres, zo zorgvuldig voorbereid om een nieuwe beweging voor Nederland te creëren, waarin we hebben gezien dat er veel goed ging, op asiel, op armoede, op landbouw en in het onderwijs, zo ondermijnd werd door de motie Piri. Het is heel triest dat na Van Roosmalen, die de tweede kamerfractie stemvee noemt, Laura Bromet zich gaat verantwoorden voor haar keuze op LinkedIn. Ik ben een Laura fan. Dat weet ze. Ik volg haar uitgebreid in het landbouw en natuurdebat.
Van haar kan ik alles begrijpen wanneer het gaat over Israël. Ook dat ze voor de motie Piri heeft gestemd. Laura schreef op LinkedIn over haar voorouders:
Ik bid dat de zachte krachten zullen overwinnen. Laura is geen stemvee.
Echter het meest dramatisch is, dat iemand als Lutz Jacobi uit de PvdA stapt. Iemand met een groot hart voor de natuur, de sociaal democratie en rechtvaardigheid. En dan kan Timmermans wel roepen: houd elkaar vast… Wat is dat dan elkaar vasthouden wanneer je als supportersgroep de ander groep kleineert. Het kwaad was geschied.
En ik dan? Wat moet ik? Al vanuit de PPR lid van GroenLinks. Deze zondagochtend kwam op Twitter het woord generatieconflict langs. Gaat het om jonge mensen, die er anders over denken dan oudere mensen? Of gaat het om politieke generaties. De generatie van Jesse Klaver of die van Sabine Scharwachter? Wanneer haar generatie het gaat winnen, weet ik het niet….
“Moet ik uit de partij….?” is de vraag die me vandaag bezighoudt. Is dit onderwerp net als bij de argumentatie voor de motie Piri zo principieel dat ik uit de partij moet stappen? Helaas heeft Lutz Jacobi, niet lid van mijn partij, die keuze gemaakt. Ik denk er nog over na. We doen zoveel goed. Ik heb voor de samenwerking gestemd, ik heb voor Frans Timmermans als lijsttrekker gestemd.
Ik ben voor meer betaalbare huizen, voor een groene toekomst, voor een goed inkomen voor alle lagen van de bevolking, voor bescherming van Nederland en voor versterking van het sociale leven in de wijken en buurten. (Kijk hier…) Daar wil ik aan werken. Dat is wat mij betreft “de oorlog”, die we op een goede manier moeten voeren in Klaas Dijkhoff stijl.
Dat de zachte krachten overwinnen.
22 juni 2025
Naschrift.
De stofwolken van het congres zijn nog niet neergedaald. Gerdie Verbeet en Lutz Jacobi en andere fossielen (zo genoemd door hun tegenstanders) hebben de partij verlaten.
Lodewijk Asscher spreekt tijdens de nacht van de verlichting een rede die in de Volkskrant is afgedrukt. Indrukwekkend. Hij verwoord waar het om gaat.
Onderweg naar huis! Mooie reis gehad, veel gezien en ook veel gedaan. Met de trein, de bus, de boot, de auto en ook nog lopend de grens over tussen Finland en Zweden.
Ik dacht, als ik nu de Trump van Europa was, dan zou ik Estland, Letland en Litouwen opheffen en één Baltische staat toelaten tot de Verenigde Staten van Europa.
Verder zou ik Noorwegen, Zweden, Finland en Denemarken opheffen en Scandinavië toelaten. Dan hebben we gelijk Groenland. Verder zou ik Nederland, België en Luxemburg opheffen en de Benelux toelaten. Rotterdam wordt dan de hoofdstad. Wat er met de Oost-Europeanen moet gebeuren, weet ik nog niet. Wel denk ik dat Griekenland en Turkije samen èèn land kunnen worden, net als Spanje en Portugal.
Over grenzen krijg je alleen maar ruzie. Het is beter ze allemaal op te heffen. Lukt dat niet, dan moet je het goed reguleren. Dat hebben we wel aardig gedaan. We hadden een paspoort bij ons: niet één keer laten zien. Ik had een paar euro contant meegenomen: niet één euro daarvan gebruikt. Overal gepind, ook bij die eigenwijze landen, die de euro’s kronen noemen. Ook dan is het gewoon een vaste wisselkoers. Wat beter kan is het reserveringssysteem voor treinen. Daarover heb ik eerder geschreven. Er moet ook ruimte zijn voor verbetering.
Het was een mooie reis. Wie weet de volgende keer met de trein naar Istanbul. Dan vliegen we terug en vermijden we de vertraging op het traject Oberhausen-Arnhem.
Met uitzicht over de Barentszee zit ik in hotel Thon mijn blog te tikken. Met wie ik ben neemt koffie en ik neem een tonic. Het is nog te vroeg voor een biertje.
Wat in Kirkenes opvalt is dat het echt aan het einde van Europa ligt. Straatnamen zijn tweetalig, het bord van de bibliotheek is tweetalig en de grens is heel dichtbij.
Wij gaan naar de grens met Rusland. We waren in Narva bij de grensovergang en bij Kaliningrad zagen we een reguliere grensovergang. Auto’s mogen er niet langs, maar voetgangers mogen de grens passeren. Hier nabij Kirkenes bezochten we ook de overgang. Hier zijn ze druk aan het bouwen: Hekken! Er valt niet veel te zien.
Vlakbij de grens is een souvinirshop. Helaas was de shop dicht en kon ik geen matroesjka kopen.
We hadden in Vilnius al een bizarre grens gezien. Eén perron dat was afgesloten van de wereld met hekken. Hier, bij Kirkenes, vonden we de grensovergang die beschreven wordt door Frouke Arns in “De gelijktijdigheid der dingen”: de grens van Boris Gleb.
Het verhaal van Frouke Arns gaat over Helena en Nizar. Twee levensverhalen, twee vluchtverhalen die samenkomen in Kirkenes. En de sneeuwuil, die af en toe zijn licht laat schijnen, zoals op pag.7: In het water de vis en de krabben, in de grond het erts. De enige reden waarom dit godverlaten gebied zich destijds uit de vergetelheid heeft opgericht. Al meer dan een eeuw wordt het erts gedolven in de dagmijnen van Sydvaranger AS in Bjørnevatn en per trein vervoerd naar de haven van Kirkenes. In de hoogtijdagen, rond 1960, bracht deze industrie grote bedrijvigheid en perspectief.
Dat is wel anders geweest hier. Want deze rafelrand van het oude continent, dit ijzige fjordenlandschap, was tijdens de Tweede Wereldoorlog het toneel van een bloedige strijd. Het verleden heeft hier diepe sporen nagelaten, in de grond, in het water, in de herinnering van hen die het nog weten en in de herinnering van hen die het verteld kregen uit eerste hand.
De zee, de lucht en het land spreken dezelfde taal aan beide kanten van de grens. De sneeuw is even wit, de regen even nat, de wind even guur. De lemmingen, muizen, eekhoorns en de vis smaken eender, de bodem herbergt dezelfde geheimen.
Nizar vlucht in 2013 vanuit Syrië. Hij neemt niet de route via de Middellandse Zee, maar de nieuwe route over land, via Moskou en Moermansk. En dan met de fiets de grens met Noorwegen over. Met de auto of lopend mag niet, maar door een maas in de wet kun je met een fiets zo het Schengengebied in komen, bij Boris Gleb.
