Een normaal gesprek met boeren…

Kan dat? Vroeg ik me af na wat er de afgelopen maanden allemaal op de snelweg was gebeurd. #deboerenmoetenom was de hashtag op Twitter die ik regelmatig heb gebruikt, soms in combinatie met #ikmoetbetalen. Door dat getwitter kwam ik Geertjan Kloosterboer tegen, een twitterende boer ergens bij Deventer. Hij wilde zo’n normaal gesprek organiseren en dat deed hij met Joris Lohman, van Foodhub. Ik toog met mijn zwager naar Wageningen, waar hij begin jaren tachtig was afgestudeerd. In de auto ging het er al heftig aan toe.

De organisatoren van een normaal gesprek. Geertjan Kloosterboer (links) en Joris Lohman.

Kan je een normaal gesprek met boeren voeren? Ik kon dat eigenlijk niet meer, nadat ik keer op keer via het gebral van FDF Gideon van Meijeren van Forum van Democratie hoorde. Daar wil ik niets mee te maken hebben. Toch zaten daar 100 mensen in een halve cirkel om acht uur klaar. Voor een normaal gesprek. En dat werd het!!

Over hoe je als boer een boterham kunt verdienen. Hoe je als boer het contact met de samenleving weer terug kunt winnen. Wat de dreiging is wanneer de grote bedrijven als Bayer grond opkopen in Oost Europa. Welke ontwikkelingen de afgelopen twee eeuwen het boerenbedrijf had doorgemaakt. Hoe het businessmodel op de schop kan, door niet alleen melk te verkopen, maar ook mee te werken aan landschaps- natuur- en waterbeheer.

Ik moest denken aan het bakkersbedrijf van mijn vader. Als jochie van 10, 12 ging ik op zaterdagochtend om half acht, voordat de winkel open ging brood snijden en daarna mee venten. In de jaren vijftig was brood schaars en werd brood duur. Toenmalig minister van economische zaken Joop den Uyl stelde een maximumprijs voor brood in. Er viel dus voor die bakkers letterlijk geen droog brood te verdienen. Mijn vader, en veel van zijn collega’s, begonnen een lunchroom naast de bakkerij. Een beetje horeca. Ze moesten wel investeren, want zonder die ruimte en de tafels en stoeltjes ging dat niet. Dat deden ze en ze kwamen door de crisis. Hun bedrijf veranderde. (Inmiddels zijn de meeste bakkers van toen door de schaalvergroting ten onder gegaan, maar dit terzijde.)

Dat is nu met de boeren ook zo. Door de ontwikkelde productiemethoden en de opvattingen van de samenleving verandert het boerenbedrijf. Ik merkte in de zaal gisteren veel support daarvoor. Natuurlijk zijn boeren ondernemers, die primair voor het eigen inkomen gaan en boeren die het idealistische en romantische beeld van de groene boer in stand willen houden. Ik ben daar ook wel van, maar het gros van de aanwezige boeren willen in de samenleving staan en niet er tegenover.

En daar moeten we het van hebben. Boeren met een nuchter boerenverstand, die snappen dat er wat veranderd is sinds de jaren 80 van de vorige eeuw. Ze moeten daarbij geholpen worden door de samenleving en door de gehele keten van de Rabobank tot Big Agro en van de supermarkten tot de consument (want die moet betalen uiteindelijk via de prijs of via de belastingen).

Mooi was was dat boeren gisteravond in gesprek wilden met de samenleving. Hoewel de urgentie groot is, zal vanuit de positieve communicatie tussen boeren en burgers de oplossing moeten komen.

De avond in Wageningen gisteren was daartoe een mooie eerste aanzet. De boeren moeten om, ik moet betalen en wij moeten samen verder. Het stikstofprobleem moet opgelost.

De eerste asperge

De eerste asperge van 2022

We hebben geplant, gezaaid en er staat nog gewas van vorig jaar. Alles komt weer boven de grond en groeit. Het is een waar paradijs op deze mooie voorjaarsavond in Schaarsbergen. De wintertarwe staat er mooi bij (zie foto bovenaan de pagina). Ergens in juli gaan we deze oogsten. De eerste asperge hebben we zojuist geoogst. De rest volgt tussendoor en later.

16 april 2022

Woest en ledig

Ooit was ik eens op de Vesuvius en keek in de krater. Wat giftige dampen kwamen naar boven. Je keek als het ware naar het binnenste van de aarde. Ik zit eens in een berghut op 3000 meter in Zwitserland en met iemand sprak ik over de vormen van de Alpen. Allemaal uitgesleten dalen van rivieren die nergens recht lopen en sinds mensenheugenis hun eigen grillige weg vormen. We vergeleken het met de wadden: ook een eindeloze hoeveelheid geulen en stroompjes die het water naar de zee laten stromen. Ze lijken qua vorm wel wat op elkaar, de wadden en de Alpen. Niks is recht, hier wat breder en dieper dan daar. Alles gaat van hoog naar laag. Bij beiden ervaar ik iets van het begin en het einde.

Echt ervoer ik dat in Nepal in 2019. We waren in Manang en voor mij en met wie ik ben was de tocht voorbij Manang het eindpunt. Tilicho Lake zouden we niet halen. De Thorung La pass ook niet. We zagen hoe woest en ledig het land verderop was.

Weg naar Tilicho Lake, Nepal, november 2019

Vandaag zag ik in de media een filmpje van een Duitser op Las Palmas, die de uitbarsting van de vulkaan filmde. Er kwam een vuurbal naar beneden en die rolde door het stoffige lava als een lawine van sneeuw, als de branding bij windkracht 10. Niet te stoppen. Niet tegen te houden. Woest en ledig is het landschap. De man filmt door en hij heeft geluk, want de steen komt vlak bij hem tot stilstand. Van binnen is de steen gloeiend heet. Onaanraakbaar.

Dichter bij de binnenkant van de aarde kom je niet. Het doet denken aan het ei van Brancusi, “het begin van de wereld”, dat hier een eindje verderop in het Kröller-Müller Museum ligt. Dichter bij het begin ook niet.

30 oktober 2021

Sonsbeek 2020 -> 2024

Om de zoveel jaar is in Arnhem de internationale tentoonstelling Sonsbeek met moderne kunst. Hier een impressie van deze tentoonstelling in 2021, waar kunst onderdeel is van een prachtige omgeving. Voor meer informatie ga naar de site.

All That Perishes at the Edge of Land, locatie Machinerie of me
Performative poetics of Matter, locatie park Zijpendal
Deep Encounter, locatie grote vijver
Respire, the World Begins with Trees, locatie waterval

22 augustus 2021

Kardoen (2)

Kardoen met vlinder, bij en hommel op 4 augustus 2021
Kardoen op 4 augustus 2021
Daar gaat de vlinder naar elders op 4 augustus 2021

5 augustus 2021

Koud

Vorig jaar maakte ik op 7 april deze foto:

7 april 2020

Vanavond maakte ik deze foto:

15 april 2021

Het was koud deze week. De krenten in Limburg gingen gisteren bloeien en komende dagen is de Veluwe ook aan de beurt. Een dikke week later dan vorig jaar.

15 april 2021

Code geel

In mijn hoofd is het net zo onstuimig als met het weer van dit moment. Heftige buien met hagel en natte sneeuw die je als donkere wolken van verre ziet aankomen. Ze worden afgewisseld met sterke opklaringen waarin de zon volop schijnt. De koude noordenwind voelt door alles heen en snijdt in je gezicht. Code geel zelfs vanavond.

Ik heb voor het eerst sinds jaren een boek in twee adems uitgelezen. Op stille zaterdag deel één en vandaag het tweede deel: “De fundamenten” van Ramsey Nasr. Zijn essay raakt me, omdat ik al heel lang met het thema duurzaamheid bezig ben. Heel in het kort zegt hij dat de huidige gezondheids- economische – en milieucrisis oplossingen vraagt met verbeelding van het “niet gedachte”. Een nieuwe aanpak is nodig, nieuwe oplossingen moeten worden bedacht en nieuwe strategieën om de huidige situatie te keren. In Buitenhof van 28 maart licht hij zijn boek toe.

In een eerder blog, bijna een jaar geleden, had ik het opgegeven. Rob de Wijk plaatste de uitdagingen van deze tijd in het licht van de macht van China. Wat wij als klein landje aan de Noordzee willen, doet er voor de zoveel miljard Chinezen niet toe. De gedachten in mijn afstudeerscriptie aan de Heao op basis van het boekje “Hou het klein” (Small is beautiful) van E. F. Schumacher (1973) hebben geen enkele zin, tegenover de grootschalige ontwikkelingen in China. Gelukkig herinnerde mijn broer me eraan dat het juist wel een goed verhaal was, toen.

Door dit essay van Nasr ging ik weer op zoek naar het boekje en ik vond ook het boek “Kapitalisme en vooruitgang” van Bob Goudzwaard (1978). Ik liep met wie ik ben door het Deelerwoud en kreeg hagel op mijn donder en genoot van de zon tegen de achterkant van de bui.

Thuis gekomen kookte ik en vond in de koelkast nog een pakje biologisch fruit uit Chili. De laatste bessen waren verdroogd en heb ik weggegooid. Het plastic waar dat in zat, ook. Hoe durft mijn Jumbo dat biologisch te noemen. Albert Heijn en de Lidl en de anderen doen hetzelfde. Dit kan niet biologisch zijn. Het is per container op een schip van de andere kant van de oceaan gekomen. Of per vliegtuig, nog erger. We worden voorgelogen, net als door onze minister president. Maar hun gedachte is dat het geen leugen is, maar waarheid. Ik koop die rommel niet meer en vind dat jammer voor de boeren in Chili. Dit helpt natuurlijk niemand…..

Ik dacht toen de zon weer scheen en ik ver kon kijken: ik zou een discussie willen bijwonen van De Wijk en Nasr over de vraag: Hoe nu verder? Wat kan een strategie zijn? Hoe kunnen we de wereld aan onze kleinkinderen een beetje beter nalaten? Welke doelen kunnen we stellen?

De komende weken zijn, zoals altijd, weken van de waarheid. Gaan we als Nederland echt inhoudelijk nadenken over de vraag hoe we uit de crisis komen of niet? Gaan we door na tien jaar Rutte of creëren we een keerpunt? Kiezen we voor Wijffels als informateur die een open bestuurscultuur nastreeft en duurzaamheid in het beleid als pijler benoemt of komen we uit bij iemand als Wijffels, een technocraat met sterk traditioneel economische reflexen.

Mijn advies aan Kaag en Hoekstra: Lees het boek “De fundamenten” van Ramsey Nasr en creëer een keerpunt, een omslag in beleid en cultuur.

5 april 2021