Tilos

Ooit was ik met wie ik ben op Rhodos. Het was een mooie week in mei. Voor het zwemmen in zee was het zeewater nog wat koud. Toen we terug naar huis vlogen, zag ik onder me een eiland en dacht: daar wil ik heen. Klein, rustig, geen directe vliegverbinding etc. Ik ging op onderzoek uit via Google maps en earth. Al snel stond mijn besluit vast: Tilos, daar ga ik een paar weken heen, wanneer ik met pensioen ben. Nu, 10 tot 15 jaar, later ben ik er. Fantastisch en geweldig. Een hotelletje aan de rand van de baai, strandje op 100 meter afstand, wandelen vanaf je hotel: mooier wordt het niet. Het dorp met restaurants en terrassen ontbreekt niet. Je zou nooit meer weggaan.

18 september 2022

Een paar dagen later…

Ik ben hier nu een dikke week. Langzamerhand begint het einde van mijn verblijf dichterbij te komen. Ik heb niet meer de drang om alles nog te zien. Vandaag ging ik voor de tweede keer naar de haven met uitzicht op het eiland waar ik morgen heen ga. Eén eilandje verderop: Nysiros.

Ik zit inmiddels aan de haven van het belangrijkste dorp. Deze haven biedt veel meer beschutting . Af en toe komt of vertrekt er een zeilboot. Een paar keer per dag komt en gaat er een veerboot. Dat is het. Sittin’ on the dock of the bay, watching the tide slipping away…. Of is het de tijd die voorbij gaat. Maakt niet uit.

Gisteren was ik in een dorp waar de tijd is voorbijgegaan. Het dorp heet Gera en is zo’n 5 kilometer lopen van de veerkade. Niemand woont er. De huizen zijn kapot. De oude structuur is zichtbaar. Je ziet als het ware hoe de mensen daar vroeger van wat geiten, wat vis, olijfbomen en wellicht wat groente hebben geleefd. Wat ze dronken is me een raadsel, want het regent er van mei tot en met september niet. De daken van de huizen zijn van dikke takken met dwars daarop kleine takken, zand en grind. In één van de hoeken in elk huis zie je een oven met een pijp naar boven hier werd met takken gestookt en op takken gekookt. Bijna alle daken zijn ingestort. Dit is niet het enige dorp dat verlaten is.

Je kunt hier op Tilos uitstekend zwemmen, snorkelen en vissen. Dat laatste heb ik niet gedaan, maar in de avond, wanneer ik op dit bankje zit waar ik nu tik, is er altijd een man aan het vissen. Hij vangt de vissen die je al snorkelend ziet rondzwemmen. Iets professioneler worden vissen gevangen met kleine bootjes. ’s Avonds kun je die eten in restaurants. Gisteravond heerlijk rode mul gehad. Pfff, wat lekker….

Rode mul met paprika en aubergines

Ik doe dus verder weinig anders dan lopen, zwemmen, eten en drinken. Of zoals mijn schoonzus, Prediker citerend, aangaf: ”Er is niets beters op de wereld dan eten en drinken en vrolijk zijn.”

Tilos, voor mij tien dagen het paradijs op aarde.

20 september 2022

Een normaal gesprek met boeren…

Kan dat? Vroeg ik me af na wat er de afgelopen maanden allemaal op de snelweg was gebeurd. #deboerenmoetenom was de hashtag op Twitter die ik regelmatig heb gebruikt, soms in combinatie met #ikmoetbetalen. Door dat getwitter kwam ik Geertjan Kloosterboer tegen, een twitterende boer ergens bij Deventer. Hij wilde zo’n normaal gesprek organiseren en dat deed hij met Joris Lohman, van Foodhub. Ik toog met mijn zwager naar Wageningen, waar hij begin jaren tachtig was afgestudeerd. In de auto ging het er al heftig aan toe.

De organisatoren van een normaal gesprek. Geertjan Kloosterboer (links) en Joris Lohman.

Kan je een normaal gesprek met boeren voeren? Ik kon dat eigenlijk niet meer, nadat ik keer op keer via het gebral van FDF Gideon van Meijeren van Forum van Democratie hoorde. Daar wil ik niets mee te maken hebben. Toch zaten daar 100 mensen in een halve cirkel om acht uur klaar. Voor een normaal gesprek. En dat werd het!!

Over hoe je als boer een boterham kunt verdienen. Hoe je als boer het contact met de samenleving weer terug kunt winnen. Wat de dreiging is wanneer de grote bedrijven als Bayer grond opkopen in Oost Europa. Welke ontwikkelingen de afgelopen twee eeuwen het boerenbedrijf had doorgemaakt. Hoe het businessmodel op de schop kan, door niet alleen melk te verkopen, maar ook mee te werken aan landschaps- natuur- en waterbeheer.

Ik moest denken aan het bakkersbedrijf van mijn vader. Als jochie van 10, 12 ging ik op zaterdagochtend om half acht, voordat de winkel open ging brood snijden en daarna mee venten. In de jaren vijftig was brood schaars en werd brood duur. Toenmalig minister van economische zaken Joop den Uyl stelde een maximumprijs voor brood in. Er viel dus voor die bakkers letterlijk geen droog brood te verdienen. Mijn vader, en veel van zijn collega’s, begonnen een lunchroom naast de bakkerij. Een beetje horeca. Ze moesten wel investeren, want zonder die ruimte en de tafels en stoeltjes ging dat niet. Dat deden ze en ze kwamen door de crisis. Hun bedrijf veranderde. (Inmiddels zijn de meeste bakkers van toen door de schaalvergroting ten onder gegaan, maar dit terzijde.)

Dat is nu met de boeren ook zo. Door de ontwikkelde productiemethoden en de opvattingen van de samenleving verandert het boerenbedrijf. Ik merkte in de zaal gisteren veel support daarvoor. Natuurlijk zijn boeren ondernemers, die primair voor het eigen inkomen gaan en boeren die het idealistische en romantische beeld van de groene boer in stand willen houden. Ik ben daar ook wel van, maar het gros van de aanwezige boeren willen in de samenleving staan en niet er tegenover.

En daar moeten we het van hebben. Boeren met een nuchter boerenverstand, die snappen dat er wat veranderd is sinds de jaren 80 van de vorige eeuw. Ze moeten daarbij geholpen worden door de samenleving en door de gehele keten van de Rabobank tot Big Agro en van de supermarkten tot de consument (want die moet betalen uiteindelijk via de prijs of via de belastingen).

Mooi was was dat boeren gisteravond in gesprek wilden met de samenleving. Hoewel de urgentie groot is, zal vanuit de positieve communicatie tussen boeren en burgers de oplossing moeten komen.

De avond in Wageningen gisteren was daartoe een mooie eerste aanzet. De boeren moeten om, ik moet betalen en wij moeten samen verder. Het stikstofprobleem moet opgelost.

Zonder titel

Onlangs was ik in de kerk waar ik de eerste 25 jaar van mijn leven een vaste gast was. De dienst was toen in drieën op gebouwd, de preek was ook vaak in drieën en voor de preek beleden we allemaal de zonde die we als mens deden, de verlossing daarvan, die van God de Schepper van hemel en aarde kwam en de dankbaarheid die daarop volgde van ons als mensen. Meestal viel die dankbaarheid wel tegen, dus was er genoeg aanleiding om de week daarna opnieuw de zonde te belijden. We baden ons suf.

In die tijd schreef de theoloog Hans Kung het boek “Bestaat God?”. Het boek deed veel stof opwaaien. Hier ergens in huis in een kast staat een exemplaar. Het is een dikke pil met veel letters, waarin ik niet verder dan de titel ben gekomen. Die vraag echter intrigeert me van dag tot dag. Eigenlijk weet ik al jaren het antwoord: ik kan niet begrijpen dat we tot op de dag van vandaag in die poppenkast geloven. Zoveel imposante kerken, zoveel religieuzen, zoveel overtuiging bij zoveel mensen: toch, ik weet het niet. Wat is het alternatief voor God? Er moet iets zijn, zou je denken. Ergens is er een begin, weten astrologen. Toen ik kind was, dachten velen op basis van rekenkundige methoden vanuit de bijbel dat de Adam en Eva een paar duizend jaar voor Christus leefden. In totaal zou de aarde dus ongeveer 5.000 jaar oud zijn. Wanneer ik nu door het Deelerwoud loop, denk ik dat de slenken daar door een of andere ijstijd zijn ontstaan minstens zo oud zijn. Wat was daarvoor?

Net zomin als Hans Kung de vraag kan beantwoorden of God bestaat, kan ik die vraag beantwoorden. Ook al denk ik vaak dat het onmogelijk is dat er een god is en dat alle christenen en moslims een soort wappies zijn, die iets geloven wat in mijn ogen volslagen kolder is.

Deze week werd ik getroffen door een tweet met een citaat van Søren Kierkegaard: “Het gebed verandert niet God, maar het verandert degene die bidt.” Soms zie je voetballers bidden vlak voor een wedstrijd. Bidden ze om niet geblesseerd te raken of bidden ze God om de overwinning. Wanneer twee gelovigen uit twee elkaar bestrijdende teams tot God bidden, voor wie zal God dan kiezen? Dit is nog behoorlijk onschuldig. Maar wanneer twee Russisch orthodoxe soldaten tegenover elkaar staan in de frontlinie in de Donbass dan lijkt het mij een onmogelijke keuze voor wie dan ook. Ja, die Oekraïner heeft het recht aan zijn kant, zou je denken….

Bidden is dan iets psychologisch. Wat je hardop uitspreekt is iets waar je in gelooft, wat je als doel nastreeft. Je zegt het of in de intimiteit van een lege kamer, of in een gesprek met een geliefde of in de openbaarheid op Twitter. Je hebt een overtuiging die je onder woorden brengt en waar je naar gaat leven.

Over het bestaan van God zegt het niets.

15 augustus 2022

Levende omgeving

In Trouw vandaag doet Tammie Schoots verslag van een door het Stedelijk Museum Schiedam ontwikkelde fietstocht. Hoewel het gaat over vroeger is de actualiteit van het verslag groot.

De molen waar ik regelmatig werk is in 1870 verplaatst. De molen stond bij een brouwerij, maar de bewoners van dure huizen die op de stuwwal in Arnhem werden gebouwd vonden een dergelijk industriegebied niet aantrekkelijk om tegen aan te kijken. Dus werd de molen naar het vrije veld verplaatst aan de andere kant van de stad. In het nu nog beschikbare vrije veld langs de Rijn en de IJssel zijn onlangs windmolens neergezet. Naast dat ze energie opleveren gebruik ik deze molens graag als baken om te zien hoe de wind waait. Anderen zijn bang voor de straling die ze zouden genereren of vinden net als in 1870 de windturbines horizonvervuiling.

De actualiteit zit hem echter vooral in wat Marianne Hoppen-Creemers zegt over ontwikkeling: “Mijn echtgenoot was metaalbewerker. Toen de metaalindustrie in de jaren ’70 versukkelde, werd hij taxichauffeur – noodgedwongen. Het terrein gaat in de nabije toekomst een hightech campus worden.”

Het bakkersbedrijf van mijn vader en broer is noodgedwongen opgeheven, omdat in het bakkersbedrijf de schaalvergroting tot een kille sanering van de sector heeft geleid. En dat zonder subsidie. Gelukkig waren hun nazaten zo flexibel dat ze iets vonden om van te leven.

Ik moet denken aan de boeren. Ook hun sector zal veranderen. Deze moet duurzamer en schoner. Dat weten we al meer dan veertig jaar. Het aan de boeren via leningen opgelegde businessmodel van de Rabobank past niet meer. Niet alle boeren kunnen boer blijven. De kracht zit hem in de aanpassing aan de omstandigheden in plaats van het verzet daartegen. Daar valt voor een aantal boeren nog een wereld te winnen.

9 augustus 2022

Tarwe dorsen

Tarwe dorsen kan met een combine, wanneer je een paar hectare hebt of een nog grotere combine, wanneer je zoals in de Oekraïne een landerij hebt ter grootte van de provincie Noord Brabant. Ik heb 4 m2 tarwe geoogst en dat moet gedorst, schoongemaakt en gemalen. Dat malen is (nog) geen probleem, maar dat dorsen en schoonmaken wel.

Uit 2020 heb ik 750 gram tarwe overgehouden en over 2021 2.750 gram tarwe. Dat heb ik met de hand gedorst en met een wanmolen een beetje schoongemaakt. Maar ik vind het nog niet schoon genoeg om te malen. Zie foto boven dit blog. Over 2022 heb ik naar schatting 5 tot 10 kilo tarwe. Die wil ik niet met de hand dorsen. Dus ik ben op zoek naar iemand die mij kan helpen met het los maken van de aar tot aan het verzamelen van schone tarwe. Wie weet zoiets. Mail me op gert.hengelaar@gmail.com. Met de wanmolen die ik heb, wordt het wel minder stoffig, maar nog niet schoon genoeg.

Maar ik vind het nog niet schoon genoeg om te malen. Zie foto boven dit blog. Over 2022 heb ik naar schatting 5 tot 10 kilo tarwe. Die wil ik niet met de hand dorsen. Dus ik ben op zoek naar iemand die mij kan helpen met het los maken van de aar tot aan het verzamelen van schone tarwe. Wie weet zoiets. Mail me op gert.hengelaar@gmail.com. Met de wanmolen die ik heb, wordt het wel minder stoffig, maar nog niet schoon genoeg.

Hier onder wat foto’s van de tarwe die ik in 2020 heb verbouwd en geoogst.

Een tarweaar van twee dagen
Het bijna rijpe tarweveld, begin juli 2022

8 augustus 2022

Europa, een beeld

Volgens mij is er niets zo ongedefinieerd als Europa. Je hebt de Europese Unie, de euro landen, de UEFA, de Raad van Europa, de organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa (OVSE) en noem maar op. Geen van deze instituties heeft dezelfde samenstelling. Geografisch gedefinieerd bestaat Europa van de Atlantische Oceaan tot aan de Oeral in Rusland en van de Poolzee, tot aan de Middellandse Zee. Voor Afrika en Zuid Amerika is dat allemaal veel eenvoudiger.

Ik kom hierop door onze vakantie in Schotland. In 2011 was ik op Rhodos en in 2015 was ik met wie ik ben in de Algarve op het zuidwestelijkste puntje van Europa. En nu dus waren we in Schotland onder andere op het tot de Hebriden behorende Isle of Harris. Wat is hier het noordwestelijkste puntje? Het meest westelijkste of het meest noordelijkste?

En dan het noordoosten. Moet ik dan helemaal naar ergens naar midden Rusland, naar Nova Zembla of kan ik volstaan met een reis naar de Russisch Noorse grens bij Jakobselv? In 2012 was ik Sint Petersburg. Achteraf gezien was dat op het hoogtepunt van de toenadering van Europa met de toenmalige Sovjet Unie. We wilden alles samen doen. Rusland verkocht zijn gas en wij wilden het graag hebben. Zij kregen er veel geld voor en konden bouwen aan infrastructuur. Er was best veel vertrouwen in die tijd. Ik vond het geweldig om in de Hermitage te zijn. En toen Ry Cooder in 2009 in Carré speelde moest ik omlopen omdat Medvedev de Hermitage in Amsterdam opende samen met Koningin Beatrix. Het leek erop dat Europa één geheel zou worden. Het was allemaal gezichtsbedrog, weten we nu. Op de grens van het noordoostelijke puntje van Europa kom ik voorlopig niet. Daarom deze foto’s:

Zuidoost: De haven van Rhodos, Griekenland. Ik had ook kunnen kiezen voor een foto van Lindos. Ik vond oost hier belangrijker dan zuid.
Zuidwest: De rotsen nabij Pedra das Gaivotas, Portugal. Geen discussie mogelijk.
Noordwest: Isle of Harris, daar waar we niet verder konden in verband met het halen van de boot en de capaciteit van de batterijen van de fiets, Groot Brittannië.
Noordoost: Op de paleisbrug bij de Hermitage in Sint Petersburg naar het noordoosten gefotografeerd, Rusland.

Tenslotte, elke afbeelding is maar een beeld. Er staat meer niet op, dan er wel op staat.

23 juli 2022

Skye is great!!!

Een aantal jaren geleden was ik met wie ik ben, op vakantie in Schotland. We waren voornamelijk aan de oostkust met een uitstapje naar Orkney. Ook gingen we naar een bed and breakfest bij Applecross, op een schiereiland aan de westkant. We kwamen daar aan, de zon scheen en iedereen die normaal in de pub zat, zat op het terras. Het was geweldig. We keken naar het westen, richting Isle of Skye. Daar moeten we een keer heen, zei ik onder het genot van een bier. Nu zijn we er een paar dagen en morgen gaan we naar de Hebriden Nog westelijker.

Skye is geweldig, adembenemend, winderig en soms koud. Ik wil hier niet in oktober naar toe. Maar de laatste twee dagen hebben we geweldige wandelingen gedaan. Mooier wordt het niet. De wandeling naar de noordkaap was mooi, en vandaag liepen we de Quiriang tocht. Iemand vertelde dat deze tocht als decor voorkomt in Jurassic Park en In de ban van de Ring. Met Jurassic Park heb ik niks, maar Tolkiens trilogie is een van de weinige boeken die ik van a tot z heb gelezen. Ik voelde me op reis met Frodo. Ik zag achter iedere steen Gollem. Het was werkelijk een geweldig decor, met een fantastisch uitzicht.

Kortom ik ben nogal lyrisch. Het is niet anders. En de boeren ploeteren voort. Ik hoop dat ze hun boerenverstand terug vinden, want de hele bedrijfstak moet om, net zoals ooit de mijnbouw en de scheepsbouw. Dus ook de banken, de voorleveranciers en de supermarkten. En tenslotte, wij burgers moeten meer voor ons eten gaan betalen.

12 juli 2022

Oorlog is verschrikkelijk

Dagelijks volg ik de oorlog in Oekraine, zoals velen. Het is een verschrikkelijke oorlog en duurt al jaren. Eerst de slag om Donetsk een aantal jaren geleden en nu de slag om de Donbas regio en de kust aan de Zwarte Zee. Ik vrees dat het nog niet gedaan is.

Ik ben met heel andere ogen naar Oekraïne gaan kijken. Dat van die graanschuur wist ik niet. Dat van al die spoorlijnen ook niet. Overal vind je daar sporen, alsof het 100 jaar geleden is. Ook de huisvesting van de mensen. Heel veel Sovjet flats. Hoe klein het dorp ook is. Ook heb ik geleerd hoe geweldig mooi het land deels nog is en was. De beelden van Marioepol zijn verschrikkelijk. Een prachtige industriestad aan zee. Problemen, zoals bij ons met Tata steel (de Hoogovens, zeg maar) omtrent gezondheid van omwonenden, kennen ze daar niet. Ze waren zich daar niet van bewust. Een prachtig theater en een prachtige boulevard. Van de schoonheid van Marioepol had ik nog nooit van gehoord. Gelukkig bestaat Odessa nog. En Sloviansk is nog niet gevallen.

Het is de vraag wat de Russen doen. Acht jaar geleden pakten ze Donetsk. Nu hebben ze veel verloren, moeten ze herstellen en zullen ze misschien stoppen, wanneer ze de Donbas regio hebben. Ik heb de indruk dat het daar niet bij blijft. De Russen zullen tijd nemen om te herstellen en dan op een keer doorstoten naar Odessa. Zou Zelensky de Russen terug kunnen dringen? Ik geloof het niet. Nou ja, ik ben maar een simpele blogger en geen Rob de Wijk.

Wat ik ontzettend knap werk vind, is het werk van de oorlogsverslaggevers in Oekraine. Al die reportages en krantenartikelen. Werkelijk vakwerk . Af en toe gaan ze terug naar huis en dan na een week of wat gaan ze weer aan het werk. Voor ons: Jeroen Akkermans, Han Pannevis, Michael Driebergen, Hans Jaap Melissen, Jan Eikelboom, David Jan Godfroid en noem maar op. Ik doe nu mensen tekort.

Hieronder een paar linkjes van het werk dat me de afgelopen dagen opviel.

David Jan Godfroid mee met het leger.

Jan Eikelboom laat het leven zien vlak achter het front

Hun cameramensen doen fantastisch werk.

Oorlog is verschrikkelijk.

1 juli 2022

Oekraïne – Contrast

Gisteren kwam ik op Twitter drie foto’s tegen van Nederlandse verslaggevers daar ter plaatse. Het voorjaar is echt begonnen, de zomer is dichtbij. In de winter werd het land bruut aangevallen. Vernietigend is de oorlog in Boetsja, Marioepol, Severodonetsk en ander plaatsen aan de frontlinie. Die frontlinie verplaatst zich langzaam. Er lijkt wat stilstand. Maar als Severodonetsk is gevallen dan weten we niet wat Rusland van plan is. Wanneer is de rust enigszins hersteld? Gaan ze door naar Odessa? Zijn de Baltische staten veilig. Hoe gaat het op termijn in Wit-Rusland? Blijft Poetin op zijn troon? In ieder geval neemt de machtspositie van China toe, nu de russen met de chinezen samenwerking zoeken.

Wat deze oorlog leert is hoe belangrijk een relatief onbekend land als Oekraine is. Hoe belangrijk tarwe is. Een eerste levensbehoefte!!! Zonder tarwe geen twitter, zeg maar. Want een tekstje maken met een beperkt aantal letters doe je niet meer, wanneer je geen eten hebt… Zo’n blog als dit is dan volstrekt irrelevant.

Michiel Driebergen in Odessa
Jan Eikelboom onderweg naar Kharkiv
Jeroen Akkermans onderweg. De foto boven dit blog is ook van Jeroen Akkermans.

Ik werd geraakt door de foto’s van Jeroen Akkermans, Michiel Driebergen en Jan Eikelboom. Hoe het leven doorgaat! Hoe groot het contrast kan zijn! Hoe dichtbij de wereld totaal op zijn kop kan staan. Odessa ligt aan dezelfde kust als Marioepol. Stel je je zo’n foto voor aan de zee bij Marioepol….

Gelukkig is Poetin’s leger nog niet in Sloviansk, maar ik vrees dat die stad het volgende slachtoffer is.

16 juni 2022

De linkse kerk

Ik raakte enigszins van slag door het artikel in Trouw over het boek van Syb Wynia, De linkse kerk. Ik ben vier jaar jonger dan Syb. Ik ken de omgeving waar Syb is opgegroeid. Tien jaar woonde ik in Sneek en vaak fietste ik langs en zeilde ik over de Oudegaster Brekken. Ik was ouderling in de gereformeerde kerk van Sneek en had discussie met de toenmalig, landelijk bekende, voorzitter van de kerkenraad. Met name over het IKV en de kruisraketten. Ik ben een vertegenwoordiger van de linkse kerk.

In Ommen waar ik geboren ben, was het vergelijkbaar met Sneek. Ik zat als enige met een button tegen kernwapens in de kerk en op de Kerst-In waagde ik het om een A4’tje tegen intensieve veehouderij op te hangen. Gelukkig hadden we de GJV, een discussiegroep gelieerd aan de kerk. Ik heb daar leren discussiëren en luisteren naar anderen. Ik kon daar ook mijn eigen scharrelei kwijt. Het waren intense tijden eind jaren 70, begin jaren 80.

Help de kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland. Op het kerkplein op zaterdag stond een standje van de PPR over Ommen binnenstad autovrij. Inmiddels is het bijna zover. Op een mooie zaterdag ging ik met de bus naar Almelo om te demonstreren tegen de Ultracentrifuge fabriek, waar grondstoffen voor kernenergie werden gemaakt. Ik ging als een soort Günter Wallraff aan het werk bij Nijverdal ten Cate: met mijn Heao diploma de fabriek in om te kijken hoe het leven zich daar afspeelde. Mannen vertelden mij hoe het daar in de jaren 40 en 50 was. Hard werken en weinig geld verdienen. Soms nog net geen kinderarbeid. Eerder wel natuurlijk…

Op een dag kwam de teamleider, de chef, bij me of ik Pakistanen wilde rondleiden in de fabriek, want ik kon immers Engels. Pas jaren later begreep ik wat die Pakistanen kwamen doen. In het kader van een industrieel uitwisselingsprogramma hadden Pakistanen interesse in Twente. Ze wilden namelijk weten hoe de UCN het deed in Almelo. Dat ze daarvoor ook iemand naar een blekerij in Nijverdal moesten sturen was bijzaak. Ik had een leuke ochtend en leerde hoe het werkt: je leidt af en pakt ongezien de informatie die je wilt hebben.

Waarom was ik lid van Syb Wynia’s linkse kerk? Bij ons thuis werd altijd over politiek gepraat. Mijn moeder was penningmeester van de plaatselijke afdeling van de ARP, een voorloper van het CDA. Haar broer was van 1946 tot in de jaren 70 wethouder van de gemeente Ommen. Hij heeft veel sociale voorzieningen opgezet, zoals een bejaardencentrum en het werkvoorzieningsschap. Hij was een sociale man, die mensen recht in de ogen keek en hen hielp wanneer dat nodig was. Hij was ook voor de zondagsrust, een thema in de begintijd van de opening van de samenleving: het begin van het einde van de verzuiling. Voor het zwembad, maar tegen zwemmen op zondag. Altijd ging het over politiek bij ons thuis, over de ARP van Hans de Boer, over Aantjes, over de dissidenten, over prins Bernhards Lockheedaffaire en noem maar op. Uiteraard stonden Trouw en de NCRV op het dagelijkse menu.

Zou mijn moeder nu nog hebben geleefd, dan weet ik (bijna) zeker hoe ze tegenover de rol van de overheid in het toeslagenschandaal zou hebben gestaan.

Ik voel me verbonden met de linkse kerk van Syb. Uit de kerk die in de oorlog vaak aan de goede kant stond, in de jaren vijftig en zestig verantwoording nam voor de wederopbouw van de samenleving, in de jaren zeventig en tachtig, ondanks alles, toch koos voor meer bescherming van moeder aarde en onverantwoorde keuzes in de bewapeningswedloop. En dat zeg ik ook nu Poetin in Oekraïne zijn ware aard laat zien.

8 juni 2022

NB.: foto Rob Bogaerts, Nationaal Archief, Anefo