Neil Young komt weer naar Europa, naar Nederland, klonk het een paar maanden geleden in onze huiskamer. 1 juli in Groningen. Shit, dan kunnen we niet. Kleinkinderen gaan voor. Maar 4 juli in Mönchengladbach. Ook een optie, anders naar Berlijn of Brussel. Maar dat is wel ver weg. Dus gisteren op naar het Sparkassen hockey stadion in Gladbach. We konden ons goed voorbereiden. En dat hebben we gedaan.
Met welke band gaat hij komen, wat gaat hij spelen, we willen wel vooraan staan, dus we moeten vroeg weg. Vele vragen werden beantwoord. Het kaartje was snel gekocht en afgelopen zaterdagavond konden we op de BBC zijn sessie op het legendarische festival in Glastonbury zien. Het hele concert werd live uitgezonden. Ik swingde door de huiskamer. Op sugarmnt.org zag ik de setlist van de concerten en al snel bleek dat het een geweldig concert zou worden. Harde nummers, zachte nummer, hits en ook wat minder bekende nummers…
Nadat Neil in Groningen had gespeeld, was het wel duidelijk. De tour is een muzikale reis door zijn oeuvre, van een nummer met Crosby, Stills en Nash tot Keep on Rocking in the Free World en van Old man tot aan Like a Hurricane. De recensies in de Volkskrant en in NRC waren uitzinnig. Het gaat daar in Gladbach een geweldige avond worden. Zoveel was zeker.
En dat werd het. We stonden vooraan met zicht op Spooner Oldham. Iemand die je niet ziet, niet hoort, maar een belangrijke bijdrage heeft aan de sound. En we hadden direct zicht op de jonge gasten Micah Nelson en Corey McCormick. Samen met Anthony LoGerfo speelden ze als de Crazy Horse in de jaren 70 en 80. Geweldige interactie met Neil Young, Je weet dat elke noot raak is, strak in het ritme en soms daarbuiten. Een enthousiasme en een wisselwerking maakte dat deze bejaardensoos swingde als nooit tevoren.
Neil was goed te pas, hartstikke bij de les, zijn band aansturend alsof hij nooit anders had gedaan. Wat kregen we een geweldige avond. Ooit was het album “On the Beach” mij ontgaan, maar vriend Henk maakte mij daar jaren later op attent. En nu in Gladbach de Ambulance blues van dat album als eerste nummer. Wat een opening. Volgens de statistieken moest dan Be the Rain komen, maar we kregen een twintig minuten durende versie van Cowgirl in the Sand. De avond kon niet meer stuk. Zelfs Harvest Moon vond ik leuk, omdat die Duitsers dat allemaal meezingen.
Na de toegift met Hey Hey, my, my was het duidelijk: Rock and Roll wil never die.
5 juli 2025
NB.: Voor Spotify gebruikers maakte ik een playlist met alle nummers van de tour. Die kun je hier vinden.
Soms win je de slag, maar verlies je de oorlog. Soms lijken sluitende redeneringen aantrekkelijk, maar zijn ze niet sterker dan andere sluitende redeneringen die daarmee in tegenspraak zijn. De ellende van het PvdA/GroenLinks congres dendert nog door mijn hoofd. Het slagveld dat daar is aangericht lijkt voorlopig nog niet te overzien. De mensen vergeten het wel weer zou je denken, zeker na de Amerikaanse bommen van vandaag op Iran. Ik vrees van niet.
Aan wiens kant staan we eigenlijk? Aan de kant van de Ayatollahs, die vrouwen en homo’s onderdrukken, die Houthi’s steunen en Hamas financieren? Iran dat de bommen levert waarmee Rusland Oekraïne bombardeert. Of aan de kant van Israël, de Palestijnse gebieden en Jemen?
Ja, ik ken het staatsrechtelijke principe dat je geen soeverein land aanvalt. Het is allemaal vastgelegd in verdragen na de Tweede Wereldoorlog. Dat Rusland Oekraïne binnenvalt geeft China niet het recht op Taiwan, de VS niet het recht op Groenland en Israël niet het recht om zomaar Iran te bombarderen. Echter de laatste (bijna) vijftig jaar heeft Iran systematisch het bestaansrecht van Israël ontkend. Via bommen, via raketten, via aanslagen als op 7 oktober uitgevoerd door Hamas.
En NEE, ik ben geen fan van Netanyahu. Ik ben fan van Natasha van Weezel, dat de zachte krachten mogen winnen. Dat blijft eeuwig staan. Het platbombarderen van Gaza en daar een resort bouwen, waar de Gazanen kunnen werken vind ik een wanstaltig en verwerpelijk idee. Ik ben geen Trump en Netanyahu adept. Ik wil dat iedereen recht heeft om in vrijheid te leven, zoals geformuleerd in de rechten van de mens. Dat is in Iran, Gaza, deels in Israël niet mogelijk.
De motie Piri mag dan een sluitende redenering hebben, maar de motie is niet evenwichtig. De motie gaat niet over de dreiging van Iran, de dreiging van Hamas, telkens weer, zelfs bij het vrijlaten van dode en levende gijzelaars. De motie Piri ondermijnt het Israëlische recht op zelfverdediging. Bovendien brengt de motie Piri toekomstige coalitievorming in het gedrang en ondergraaft de machtsbasis die de nieuwe samenwerking nodigt heeft om van de grond te komen.
Het is daarom terecht dat Roopram cs. vragen om heroverweging van de motie Piri.
En toen ging het helemaal fout. Het werd een soort voetbalwedstrijd. Een soort eerste wedstrijd in de voorronde van de Champions league. Een slechte wedstrijd waarbij de supporters van de ene groep geen respect hadden voor de supporters van de andere groep. De ene groep juichte en de andere voelde zich letterlijk uit het veld geslagen. Het leek alsof de slag was gewonnen. Helaas werd de oorlog verloren. Ik aanschouwde een drama.
Het is zeer triest dat het congres, zo zorgvuldig voorbereid om een nieuwe beweging voor Nederland te creëren, waarin we hebben gezien dat er veel goed ging, op asiel, op armoede, op landbouw en in het onderwijs, zo ondermijnd werd door de motie Piri. Het is heel triest dat na Van Roosmalen, die de tweede kamerfractie stemvee noemt, Laura Bromet zich gaat verantwoorden voor haar keuze op LinkedIn. Ik ben een Laura fan. Dat weet ze. Ik volg haar uitgebreid in het landbouw en natuurdebat.
Van haar kan ik alles begrijpen wanneer het gaat over Israël. Ook dat ze voor de motie Piri heeft gestemd. Laura schreef op LinkedIn over haar voorouders:
Ik bid dat de zachte krachten zullen overwinnen. Laura is geen stemvee.
Echter het meest dramatisch is, dat iemand als Lutz Jacobi uit de PvdA stapt. Iemand met een groot hart voor de natuur, de sociaal democratie en rechtvaardigheid. En dan kan Timmermans wel roepen: houd elkaar vast… Wat is dat dan elkaar vasthouden wanneer je als supportersgroep de ander groep kleineert. Het kwaad was geschied.
En ik dan? Wat moet ik? Al vanuit de PPR lid van GroenLinks. Deze zondagochtend kwam op Twitter het woord generatieconflict langs. Gaat het om jonge mensen, die er anders over denken dan oudere mensen? Of gaat het om politieke generaties. De generatie van Jesse Klaver of die van Sabine Scharwachter? Wanneer haar generatie het gaat winnen, weet ik het niet….
“Moet ik uit de partij….?” is de vraag die me vandaag bezighoudt. Is dit onderwerp net als bij de argumentatie voor de motie Piri zo principieel dat ik uit de partij moet stappen? Helaas heeft Lutz Jacobi, niet lid van mijn partij, die keuze gemaakt. Ik denk er nog over na. We doen zoveel goed. Ik heb voor de samenwerking gestemd, ik heb voor Frans Timmermans als lijsttrekker gestemd.
Ik ben voor meer betaalbare huizen, voor een groene toekomst, voor een goed inkomen voor alle lagen van de bevolking, voor bescherming van Nederland en voor versterking van het sociale leven in de wijken en buurten. (Kijk hier…) Daar wil ik aan werken. Dat is wat mij betreft “de oorlog”, die we op een goede manier moeten voeren in Klaas Dijkhoff stijl.
Dat de zachte krachten overwinnen.
22 juni 2025
Naschrift.
De stofwolken van het congres zijn nog niet neergedaald. Gerdie Verbeet en Lutz Jacobi en andere fossielen (zo genoemd door hun tegenstanders) hebben de partij verlaten.
Lodewijk Asscher spreekt tijdens de nacht van de verlichting een rede die in de Volkskrant is afgedrukt. Indrukwekkend. Hij verwoord waar het om gaat.
Onderweg naar huis! Mooie reis gehad, veel gezien en ook veel gedaan. Met de trein, de bus, de boot, de auto en ook nog lopend de grens over tussen Finland en Zweden.
Ik dacht, als ik nu de Trump van Europa was, dan zou ik Estland, Letland en Litouwen opheffen en één Baltische staat toelaten tot de Verenigde Staten van Europa.
Verder zou ik Noorwegen, Zweden, Finland en Denemarken opheffen en Scandinavië toelaten. Dan hebben we gelijk Groenland. Verder zou ik Nederland, België en Luxemburg opheffen en de Benelux toelaten. Rotterdam wordt dan de hoofdstad. Wat er met de Oost-Europeanen moet gebeuren, weet ik nog niet. Wel denk ik dat Griekenland en Turkije samen èèn land kunnen worden, net als Spanje en Portugal.
Over grenzen krijg je alleen maar ruzie. Het is beter ze allemaal op te heffen. Lukt dat niet, dan moet je het goed reguleren. Dat hebben we wel aardig gedaan. We hadden een paspoort bij ons: niet één keer laten zien. Ik had een paar euro contant meegenomen: niet één euro daarvan gebruikt. Overal gepind, ook bij die eigenwijze landen, die de euro’s kronen noemen. Ook dan is het gewoon een vaste wisselkoers. Wat beter kan is het reserveringssysteem voor treinen. Daarover heb ik eerder geschreven. Er moet ook ruimte zijn voor verbetering.
Het was een mooie reis. Wie weet de volgende keer met de trein naar Istanbul. Dan vliegen we terug en vermijden we de vertraging op het traject Oberhausen-Arnhem.
Wat moet je nu zeggen over de grenzen in Scandinavië… vooral dat ze onzichtbaar zijn/lijken.
De fysieke grens met grenshuisjes is overal verdwenen, zo lijkt het. Andere grenzen zijn er nog: alleen in Finland kun je met de euro betalen. Noorwegen hoort niet bij de EU. Overigens kun je overal met je pin betalen, dus dat verschil valt helemaal weg. Alle vier de landen horen bij Schengen en de NAVO.
Het spoorwegsysteem is heel verschillend wat deels ook komt door de geografische factoren. Zo gaat er een trein van Luleå naar Narvik en niet van Oslo naar Narvik. Zo heb ik de noord-zuid verbindingen vanaf Helsinki en Stockholm als heel verschillend ervaren. Finland ging echt veel sneller dan Zweden over 1000 km noord- of zuidwaarts.
Over de hoofdsteden kan ik weinig zeggen. In Oslo komen we niet, in Helsinki zijn we maar een paar uur geweest. Wat ik wel vind is dat Stockholm echt een mooie stad is. We zijn kriskras door de stad gehopt met een OV ticket. In de metro, in de bus, met de boot. Dat ging echt goed. Ook is het schone stad en vond ik het heel vriendelijk en relaxed.
Vandaag nog een middag en een avond in Kopenhagen en dan morgen naar huis met de Deutsche Bundesbahn. Zitplaatsen gereserveerd en nu hopen dat de treinen op tijd rijden. Ik zal het melden.
We hebben het gehaald. Tijdens zo’n reis ga je allerlei grenzen over of loop je tegen allerlei grenzen aan. Ik heb ze beschreven. Vandaag gaan we de meest ingewikkelde grens over van onze reis: De grens van Finland naar Zweden… ingewikkeld? Heel ingewikkeld!
Vanaf het plannen van deze reis loop ik hier tegen barrières op. Het probleem is niet Schengen. Dat je van het ene naar het andere land gaat, daar zie je niks van. Het probleem is het spoor. Langs de noordkant van de Botnische golf wil het niet lukken met het openbaar vervoer. De apps sluiten niet aan, de interrail app geeft geen antwoord, Google Maps laat je in de steek. Ik heb uit nood kaartjes gekocht die ik achteraf niet gebruik. Volgens mij zijn dienstregelingen tussendoor veranderd. Ik weet het niet. Dit traject vandaag. Uiteindelijk is het als volgt gegaan:
Rovaniemi- Kemi gewoon per trein.
Kemi – Tornio: gelukkig vinden we op tijd de bushalte, dankzij een vriendelijke Fin. We lopen samen met even oude en even gefrustreerde Australische mensen naar de bushalte. Net op tijd halen we de bus. Ik kan nog net een foto maken.
Tornio – Haparanda: je stopt ergens aan de grens bij een IKEA. Iedereen stapt uit de bus. Hoe moet je verder? Niemand om je te helpen. Pas gisteravond had ik door dat het een uur tijdsverschil is tussen deze twee plaatsen. Dus we kunnen de trein Haparanda – Luleå halen. Lopend gaan we naar het station van Haparanda. Een prachtig oud station met ook een spoor naar Finland. Hier moet de EU nog eens wat geld in stoppen voor een goede overstap. Het station geeft een beeld van de historie van deze plaats. Indrukwekkend.
Haparanda – Luleå: dat gaat super. Spiksplinternieuwe nieuwe trein met internet en oplaadpunten. Dat wil je als lange afstandsreiziger. Toch vertrekt de trein met twee minuten vertraging. Op zondag rijden op dit traject drie treinen per dag. Op station Molkwerum in Friesland stoppen zo’n 36 treinen op een zondag. Dit ter vergelijking.
We komen aan: morgen door naar Stockholm en daarna naar Kopenhagen en dan naar huis. Ik mag niet klagen. Het gaat hartstikke goed.
Vardø stond niet in het programma. Vandaag de tocht er naartoe gemaakt. Het is de bonus, de kers op de taart. Ik dacht dat Jacobselv het meest noordoostelijke puntje van Europa was. Maar dat klopt niet. Vanaf vandaag is dat voor mij Vardø. Zelfs Wikipedia is het met mij eens. Je kijkt er rechtstreeks naar Nova Zembla.
De sneeuw is witter dan wit, Het mos paarser dan paars. En Vardø heeft de duurste toegangsweg per reiziger in Europa. Een tunnel van 3 kilometer lang en 90 meter diep. We reden er als enige.
Met uitzicht over de Barentszee zit ik in hotel Thon mijn blog te tikken. Met wie ik ben neemt koffie en ik neem een tonic. Het is nog te vroeg voor een biertje.
Wat in Kirkenes opvalt is dat het echt aan het einde van Europa ligt. Straatnamen zijn tweetalig, het bord van de bibliotheek is tweetalig en de grens is heel dichtbij.
Wij gaan naar de grens met Rusland. We waren in Narva bij de grensovergang en bij Kaliningrad zagen we een reguliere grensovergang. Auto’s mogen er niet langs, maar voetgangers mogen de grens passeren. Hier nabij Kirkenes bezochten we ook de overgang. Hier zijn ze druk aan het bouwen: Hekken! Er valt niet veel te zien.
Vlakbij de grens is een souvinirshop. Helaas was de shop dicht en kon ik geen matroesjka kopen.
We hadden in Vilnius al een bizarre grens gezien. Eén perron dat was afgesloten van de wereld met hekken. Hier, bij Kirkenes, vonden we de grensovergang die beschreven wordt door Frouke Arns in “De gelijktijdigheid der dingen”: de grens van Boris Gleb.
Het verhaal van Frouke Arns gaat over Helena en Nizar. Twee levensverhalen, twee vluchtverhalen die samenkomen in Kirkenes. En de sneeuwuil, die af en toe zijn licht laat schijnen, zoals op pag.7: In het water de vis en de krabben, in de grond het erts. De enige reden waarom dit godverlaten gebied zich destijds uit de vergetelheid heeft opgericht. Al meer dan een eeuw wordt het erts gedolven in de dagmijnen van Sydvaranger AS in Bjørnevatn en per trein vervoerd naar de haven van Kirkenes. In de hoogtijdagen, rond 1960, bracht deze industrie grote bedrijvigheid en perspectief.
Dat is wel anders geweest hier. Want deze rafelrand van het oude continent, dit ijzige fjordenlandschap, was tijdens de Tweede Wereldoorlog het toneel van een bloedige strijd. Het verleden heeft hier diepe sporen nagelaten, in de grond, in het water, in de herinnering van hen die het nog weten en in de herinnering van hen die het verteld kregen uit eerste hand.
De zee, de lucht en het land spreken dezelfde taal aan beide kanten van de grens. De sneeuw is even wit, de regen even nat, de wind even guur. De lemmingen, muizen, eekhoorns en de vis smaken eender, de bodem herbergt dezelfde geheimen.
Nizar vlucht in 2013 vanuit Syrië. Hij neemt niet de route via de Middellandse Zee, maar de nieuwe route over land, via Moskou en Moermansk. En dan met de fiets de grens met Noorwegen over. Met de auto of lopend mag niet, maar door een maas in de wet kun je met een fiets zo het Schengengebied in komen, bij Boris Gleb.
In 2022 maakte ik een webpagina, waar ik van de vier uiteinden van Europa een foto had opgenomen (kijk hier). Ik gaf mezelf opdracht om de foto van St. Petersburg uit 2012 te vervangen door een foto van de grens tussen Rusland en Noorwegen bij Jacobselv, voor mij het noordoostelijke einde van Europa. Die opdracht is één van de aanleidingen van deze reis. Op naar Jacobselv, vandaag gaat het gebeuren. Vaak heb ik deze plek bezocht op Google Maps en bekeken. Gisteravond ook. Tot mijn schrik zie, ik dat de weg daarnaar toe is afgesloten. Ik kan de foto niet maken voor de pagina die ik wilde maken. 2500 kilometer gereisd voor nop. Soms maken mensen zich druk om niks.
De vraag is nu: waarom is de weg dicht? Is het vanwege de oorlog in Oekraïne of vanwege het weer? Natuurlijk ben ik op onderzoek gegaan. We zijn zover gereden als we konden. Daar bleek de weg niet schoongemaakt. En konden we niet verder. We rijden terug. Op een bepaald moment komen we twee Noorse soldaten tegen. Zij waren ooit op skies naar Jacobselv geweest. Het leek me een oefening voor commando’s. Zwaar bepakt en uitgeput zaten ze te wachten tot ze opgehaald zouden worden.
We hadden een leuk gesprek over wat ze gedaan hadden en over onze reis. We lieten ze achter met de opdracht Europa goed te beschermen. Dat zouden ze doen.
Vanuit Rovaniemi nemen we de auto. Treinen rijden niet verder naar het noorden. Het voelt als ‘Into the wild’ en draaien de muziek van deze film, gezongen door Eddie Vedder. We zagen de film in het Focus Filmtheater in Arnhem. Ik word er vrolijk van. Zomaar op reis, over grenzen, die we nog nooit zijn gegaan. Zowel qua organisatie, als qua omgeving. Het is best een gedoe om het allemaal goed te regelen, maar als het dan lukt, voelt het geweldig.
Ja, en de omgeving. We gaan de poolgrens over. Het voelt alsof je in de Alpen de 1800 meter grens over gaat. De natuur gedraagt zich ook zo. Is het in Nederland 16 graden en heerlijk voorjaar, 1500 kilometer noordelijker is het gewoon winter, ook al is het bijna het einde van de winter.
Omdat we zaterdag de snelste weg terug willen hebben, maken we een omweg. We verzeilen in een bos en de ‘Chantal’ van Google zegt dat we over vijftien kilometer rechtsaf moeten. De weg wordt onverhard, na verloop van tijd modderig, links en rechts sneeuw… Waar zijn we? Inari is nog 120 kilometer….
Nou ja, we redden het. Het valt uiteindelijk mee en we rijden naar de grens tussen Finland en Noorwegen. Wat bijzonder is dat het landschap na deze grens verandert van saaie berkenbossen met dennen naar een heuvelachtig landschap met uitzicht over de fjorden van de Barentszee.
We hebben de Baltische staten achter ons gelaten en zijn onderweg naar Lapland. In Rovaniemi huren we een auto en rijden we over de poolgrens naar Kirkenes in Noorwegen aan de Barentszee, door de spellingcontrole verandert in barenswee. Daar komen we weer bij de grens met Rusland, waar nu zoveel om te doen is. Gisteravond bij Eva Jinek gaf Beatrice de Graaf college over het Rusland van nu en de dreiging voor de landen waar wij op bezoek zijn. Vrolijk word je daar niet van.
Voordat we in Rovaniemi zijn, rijden we letterlijk op sneltreinvaart door Finland. Nu 160 km/uur, 8 uur lang. We laten de Russische grens in het oosten van Finland liggen, wij flitsen door het westen van Finland via Oulu en Kemi. Saaier wordt het landschap niet. Drenthe is echt veel mooier. Mijn moeder had een hekel aan dennenbomen. “Die dannen….”, zei ze dan in plat Ommers. Ze werd er triest van. Ik heb dat ook. Nu is het ook nog saai grijs weer. Dat hebben we nog niet gehad.
Toch heb ik een heerlijke reis. Alles gaat goed. De boot is op tijd, de treinen gaan hier op tempo. Wat wil je nog meer? Het station in Helsinki is prachtig. Er schijnt volgens Wikipedia bij de nieuwbouw aan het begin van de 20ste eeuw zelfs een wachtkamer voor de tsaar van het keizerrijk Rusland te zijn gemaakt. Voordat die kamer echter in gebruik genomen kon worden, waren de grenzen veranderd en was de tsaar ten onder gegaan in de Russische revolutie. Finland werd onafhankelijk. Die kamer hebben we niet meer gezien. Het station heeft nog wel die grandeur. Nota bene: de Oekraïnse vlag in top.
Via mijn broer kreeg ik een artikel uit de New York Times over de grens tussen Finland en Rusland en de vraag hoe de huidige minister president van Finland, Alexander Stubb, zijn rol speelt op het terrein van de oorlog in Oekraïne. In het artikel is een foto opgenomen uit Rovaniemi.
